पुस्तक समीक्षा : जीवन र मृत्युको सन्दर्भमा
डा. सौरभ आचार्य

सन्दर्भ जीवन र मृत्युको हो, र सन्दर्भ कवि श्यामसुन्दर श्रेष्ठको हालसालै प्रकाशित कविता संग्रहको हो । यदि जीवनलाई तन्किएको वाद्ययन्त्रको तारसँग तुुलना गर्ने हो भने हामी हाम्रो नियतिको दुई टुङ्गो बिच त्यसरी नै तन्किएको हुन्छौ, र विविध भावका जीवन संगित प्रवाह गरिरहेका हुन्छौं । यस्तै कुनै महान् आयोजना बिच च्वाट्ट चुँडिन्छ जीवनको तार । एकछिनको स्तब्धता, अनि संसार फेरि पुरानै क्रममा चलिरहन्छ । तर महत्व कुन कुराले राख्छ भने आफ्नो धुुनले कति जनाको ह्रदय छुन सक्यौं, कतिका संवेदनाहरुमा तरंगित हुन सक्यौं । कवि श्यामसुन्दरको सुन्दर जीवनको एउटा मधुर धुनको रुपमा आएको छ, यो कविता संग्रह “जीवन र मृत्युको संदर्भमा” ।

सबै जसो कविताहरु आजभन्दा दुई दशक पहिले लेखिएका छन्, तर भावहरु भने उत्तिकै शाश्वत लाग्छन् आज पनि । मृत्युलाई पनि जीवन जतिकै महान् सत्यका रुपमा स्वीकारेका छन् कविले, र यही चेतनाले नै उनलाई जीवनका प्रत्येक क्षणहरुमा अन्धकारबाट उज्यालोतिरको यात्रामा प्रेरित गरिरहेको देखिन्छ । हरेक बाँच्नुमा बाँच्नुको सार्थकता खोजिएको छ कविताहरुमा ।

हामी युगको अत्यन्त महत्वपूर्ण बिन्दुमा छौं । आज नयाँ देश बनाउने संपूर्ण अभिभार हाम्रो काँधमा छ । क्रान्तिको श्रृंखला सकिएको छैन, बास्तविक अर्थमा कठिन यात्रा बल्ल शुरु भएको छ । अटुट साहस, र अनवरत जोशले रक्तसिंचित हुनु पर्दछ हामी नेपालीे र मात्र नयाँ नेपालको सुन्दर सपनाले सजीव आकार लिएको हामी पाउने छौं । र कविले भने जस्तै “त्यो अवश्य ल्याइने छ”, मुक्तिको राँको दन्किएपछि हठात् अन्त भएको रात पछिको झिसमिसमा हामी छौ, र सुन्दर विभेद रहित मुक्त दिनबाट धेरै टाढा छैनौं ।

अन्तराष्ट्रिय पर्वतीय दिवसको उपलक्ष्यमा विद्यालय कार्यक्रम २६ मार्ग २०६६

आयोजक ः जिल्ला भू संरक्षण कार्यालय काठमाडौं, नेपाल ।

ूम्ष्कबकतभच च्ष्कप ःबलबनझभलत ष्ल ःयगलतबष्ल ब्चभबकू  अर्थात् “पर्वतीय क्षेत्रमा प्रकोप खतरा ब्यवस्थापन” भन्ने नाराका साथ २०६६ मार्ग २६ गते अर्थात् ११ दिसेम्वर २००९ अर्थात् अन्तराष्ट्रिय दिवसको उपलक्ष्यमा श्री बज्रयोगिनी आमावि सुन्टोल ७ साँखुमा विद्यालय संरक्षण शिक्षा र संरक्षण हाजिरीजवाफ प्रतियोगिता सहित सफलतापूर्वक सम्पन्न भएको थियो । उक्त कार्याक्रम सो विद्यालयमा २०६६ मार्ग २५ र ऐ २६ गते दुई दिन संचालन भएको थियो ।

पहिलो दिन अर्थात् २०६६ मार्ग २५ गते कक्षा ८ र ९ का ६० जना विद्यार्थीलाई कार्यालय प्रमुख श्री श्यामसुन्दर श्रेष्ठले कार्यालयको परिचय, उद्देश्य, कार्यनीति र कार्यक्रम बारे संक्षिप्तमा जानकारी गराउनु भयो भने सहायक भू संरक्षण अधिकृत श्री  राजकुमार रोकाले भू संरक्षण वारे सैद्धान्तिक ज्ञान दिनु भयो । यसै गरी भू संरक्षण सहायक श्री विनोद ज्ञवालीले अन्तर्राष्ट्रिय पर्वतीय दिवसको वारेमा ती विद्यार्थीलाई जानकारी गराउनु भयो । उक्त कार्यक्रममा यस कार्यालयलाई सहयोग पु¥याउनको निम्ति भूकम्प प्रविधि राष्ट्रिय समाज नेपालको तर्फबाट आउनु भएका श्री रञ्जन ढुंगेलले भूकम्पको वारे सैद्धान्तिक ज्ञान ती विद्यार्थीलाई दिनु भयो भने अर्का विशेषज्ञ श्री निराकार जोशीले भूकम्पबाट कसरी बच्न सकिन्छ ? क्षति कसरी न्युन गर्न सकिन्छ भन्ने जानकारी दिनु भयो । धन्यवाद ज्ञापन प्रा. स. श्री पदम दहालले गर्नु भयो । स्लाइड प्रोजेक्टरको सहयोगमा लिइएको उक्त कक्षाहरु निकै प्रभावकारी थियो ।

दोश्रो दिन अर्थात् २०६६ मार्ग २६ गते प्रशिक्षित कक्षा ८ र ९ का ६० विद्यार्थीहरुबाट एक छात्र र एक छात्रा गरी दुई जनाको ६ समूह बनाई संरक्षण हाजिरीजवाफ प्रतियोगिता संचालन गरिएको थियो । समूह विभाजन निम्न प्रकारले गरिएको थियो ः—

समूह    नाम र थर    कक्षा
ए    श्री राम रावल    ८
सुश्री पूजा थापा    ९
बी    विजय श्रेष्ठ    ८
अनुषा थापा    ९
सी    आथिष खडका    ८
श्रृजना खत्री    ९
डी    मञ्जु दुवाल    ८
राकेश थापा    ९
ई    सुष्मा गुरुङ    ८
सविन कार्की    ९
एफ    लितिशा श्रेष्ठ    ८
विद्वेश नापित    ९

उक्त संरक्षण हाजिरीजवाफ प्रतियोगितामा समूह ईले ८० अंक प्राप्त गरी प्रथम, समूह एफ ४५ अंक प्राप्त गरी द्वितीय र समूह डीले ४० अंक प्राप्त गरी तृतीय स्थान हासिल गरेका थिए । उक्त कार्यक्रममा ६७ जनाको उपस्थिति थियो ।

उक्त कार्यक्रममा कक्षा आठमा अध्ययनरत विद्यार्थी श्री राम रावलले “प्रकृति हुँ म” भन्ने कविता पाठ गर्नु भयो भने उक्त विद्यालयका शिक्षिका सुश्री सजनी श्रेष्ठको निर्देशनमा विद्यालयका विद्यार्थीहरुबाट स्वागत गीत नृत्य प्रस्तुत गरिएको थियो । उक्त स्वागत गीत नृत्यमा सेजल, पुष्पा, सोनिया, ज्ञानु र जश्मिनले नाचेका थिए । त्यस्तै वाल क्षेत्र नेपालका भाई बहिनीहरुबाट उनीहरुकै सामूहिक प्रयासबाट जिल्ला भू संरक्षण अधिकृत श्री श्यामसुन्दर श्रेष्ठले रचेको संरक्षण गीत “नेपाली जीवन” मा गायन बाद्यबादन र नृत्य प्रस्तुत भएको थियो । यसै गरी “लेकमा जाने साईंला दाइ”मा वाल क्षेत्र नेपालकी सीता तमाङले नृत्य प्रस्तुत गर्नु भएको थियो भने बज्रयोगिनी आमाविका संगिता र अस्मिताले “पानी मीठो मेरो हजुर” भन्ने गीतमा नृत्य पस्केका थिए ।

उक्त कार्यक्रमको उदघाटन प्रमुख अतिथि तथा जिल्ला भू संरक्षण अधिकृत श्री श्यामसुन्दर श्रेष्ठले गर्नु भएको थियो भने सभापतित्व उक्त विद्यालयका प्रधानाध्यापक श्री मोतिलाल राईले गर्नु भएको थियो । उदघोषण श्री पदम दहालले गर्नु भयो । उक्त समारोहमा प्रमुख अतिथि, सभापति लगायत जिल्ला भू संरक्षण कार्यालयका भू संरक्षण सहायक श्री विनोद ज्ञवाली, विद्यालयका सहायक प्रधानाध्यापक श्री मुकुन्द विष्ट र विद्यार्थीको तर्फबाट सविन कार्काले बोल्नु भएको थियो । अन्तमा प्रमुख अतिथि तथा जिल्ला भू संरक्षण अधिकृत श्री श्यामसुन्दर श्रेष्ठले पुरस्कृत विद्यार्थीहरुलाई पुरस्कार र वाल क्षेत्र नेपाल हाम्रो गाउँ परियोजना तथा उक्त विद्यालयलाई ध्ध्ँ ल्भउब,ि क्ष्ऋक्ष्ःइम्, त्ःक्ष्, ल्भ्ँभ्व्, ल्क्भ्त्ले प्रदान गरेका पुस्तक र सिडीहरु उपहार दिनु भएको थियो । अन्त्यमा कार्यक्रम सफल बनाइ दिनु भएकोमा सवैलाई धन्यवाद दिंदै उक्त विद्यालयमा प्रधानाध्याक श्री मोतिलाल राईले कायक्रम समापन भएको घोषणा गर्नु भयो । कार्यक्रममा सवै सहभागीहरुलाई जलपानको ब्यवस्था पनि गरिएको थियो । कार्यक्रम घमाइलो चउरमा गरिएको थियो । कार्यक्रम अवधिभर मौसमले खुव साथ दिएको थियो ।

“प्रतिष्ठानको शान, स्रस्टाको सम्मान”

अम्बिका प्रसाद भट्टराई

संस्कृत विद्यापीठ पोखरा

दुनियाँमा विभिन्न अभियान उद्देश्य र लक्ष्यका साथ खोलिएका संघसंस्थाहरु लाखौं लाख होलान् र छन् । ती संस्थाहरुले आफ्ना उद्देश्य अनुरुप कति–कति काम गरेका छन् या छैनन् मनन्कै विषय हुन् । सस्तै विशेष उद्देश्यका साथ पोखरामा खोलिएको एउटा संस्था हो “अलिमियाँ लोक वाङ्मय प्रतिष्ठान” २०६५ साल महाकवि लक्ष्मीप्रसाद देवकोटा जन्मेको ९९ वर्ष पूरा भै १०० वर्षमा प्रवेश वर्ष पनि हो । राजधानी र मोफसलका साहित्यिक संघसंस्थाले आ–आफ्ना तबरबाट वर्षभरि नै विविध कार्यक्रमका साथ देवकोटालाई मात्र सम्झेनन् सम्झे राष्ट्रका विविध क्षेत्रमा योगदान पु¥याएका राष्ट्र सेवक र समाजसेवी र सत्यलाई पनि । पोखरामा पनि यस्ता थुपै्र गतिविधिहरु २०६५÷०६६ मा गत कार्तिकदेखि यस वर्षको कार्तिकसम्म भैरहे । २०६५ साल कार्तिकतिर पोखरामा पोखराभरिका साहित्यिक संघसंस्थाको भेला गराएर साहित्यकार सरुभक्त श्रेष्ठको अध्यक्षतामा सयौं साहित्यकारहरु रहेको समितिले यो देवकोटाको शताब्दी वर्ष विविध कार्यक्रममा साथ गर्ने अभियान प्रारम्भ भयो, जसमध्ये पोखरेली समाज र राष्ट्रमै परिचित भैसकेको स्व. लोककवि अलिमियाँका नाममा स्थापित “अलिमियाँ लोक वाङ्मय प्रतिष्ठान” ले एउटा अठोट ग¥यो त्यो थियो प्रतिष्ठानबाट ५ विकासक्षेत्रमा चौधै अञ्चलका विभिन्न क्षेत्रमा योगदान पु¥याउने स्रस्टालाई सम्मान कार्यक्रम । प्रतिष्ठानको ०६५।८।७ गतेको कार्यकारिणी समितिको निर्णयअनुसार देशका पाँचै विकासक्षेत्र, १४ अञ्चल र विभिन्न जिल्लाहरुमा गएर साहित्यिक सद्भावका साथ कार्यक्रम र साहित्यिक स्रस्टाहरुलाई सम्मान गर्ने अठोटका साथ समितिका पदाधिकारी र केही सहयोगीका साथ अभियानमा निस्के लोककविका सुपुत्र हनिफमियाँ, देशको राजनैतिक परिस्थिति, भौगोलिक, निकटता र अन्य संकटका साथ साथै आर्थिक दुरावस्थाका साथ यो अग्नि परीक्षामा आज हनिफमियाँ सफलताका साथ उत्रेका छन् जसको मूल्याङ्कन लोकले अध्ययन गर्ला । वाङ्मय प्रतिष्ठानका सभापति आफ्नो अभियानमा मिति २०६५ साल मार्ग १३ गतेबाट शुभारम्भ गर्नका लागि नारायणी अञ्चल चितवन पुगे साहित्यकार प्रेमनन्दन श्रेष्ठलाई सम्मान गर्न । यो क्रम मिति २०६५।८।१७ गते फेरि धवलागिरी अञ्चलतर्फ लाग्यो । त्यहाँ साहित्यकार काजि रोशन श्रेष्ठलाई भव्य समारोहका बीच सम्मानमा परिणत भयो । मिति २०६५।८।२७ गते एक विदेशी दाता महामना जे.वि. क्रसलाई पोखरा नयाँ गाउँमा सम्मान गर्न पुग्यो प्रतिष्ठान, क्रस इङल्याण्डका नागरिक हुन् र एक समाजसेवी अब भने प्रतिष्ठानले सम्मानको दायरा फराकिलो पार्दै मिति २०६५।९।१५ गते

होऔं सवै एकजुट

रचना ः श्यामसुन्दर श्रेष्ठ सहृदयी भीमाद ४ तनहुँ

कस्तुरीको वासै मीठो
प्रेयसीको सास
टाढा हुने मायालुको
अझै लाग्छ आश ।।१।।

रातो हाब्रे डाँफे मुनाल
हिमालको शोभा
त्यै हिमालमा झुल्किदैछ
नेपालको आभा ।।२।।

कति राम्रो सल्लाको वन
सिरीसिरी हावा
आकाशमा कावा खाँदै
उडेकाछन् चखेवा ।।३।।